پريسا اصولي - مديرکل پيشگيري فرهنگي ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفتگو با «سلامت»:
اعتياد 60 درصد معتادان کشور از دبيرستان شروع مي‌شود

بحث اعتياد به مواد مخدر و محرک بحث جديدي در کشور ما نيست و هر روز شاهد ارايه آمارهاي مختلف در اين باره هستيم که گاهي تناقض‌هاي زيادي هم دارند. يکي از همين آمارها نشانگر اين موضوع است که تقريبا سه‌چهارم معتادان ما در طيف سني 20 تا 40 سال قرار دارند و اين سن بسيار خطرناکي است زيرا قشر جوان را درگير مواد مخدر مي‌بينيم و دانشجويان کشور نيز معمولا در اين طيف سني قرار مي‌گيرند. بر اساس برخي از منابع حدود 20 درصد از دانشجويان و 13 درصد از دانش‌آموزان به نوعي با مواد مخدر مواجه‌اند. درباره صحت و سقم اين موضوع با دکتر هومان نارنجي‌ها، مدير کل پيشگيري فرهنگي ستاد مبارزه با مواد مخدر به گفتگو نشسته‌ايم...

سلامت : آقاي دکتر! بالاخره تعداد معتادان در کشور ما چند نفر است؟
به‌طور رسمي اعلام مي‌کنيم که چيزي حدود يک ميليون و 200 هزار نفر معتاد در کشور داريم که نيازمند خدمات درماني هستند و در ضمن افرادي که به صورت تفنني مواد مصرف مي‌کنند در اين آمار گنجانده نشده‌اند.
سلامت : بيشترين ماده‌اي که در ايران به‌عنوان مخدر مصرف مي‌شود، کدام است؟
ترياک به‌عنوان اولين ماده مخدر مطرح است که 34 درصد مواد مصرفي را تشکيل مي‌دهد و بعد از آن کراک يا هروئين فشرده با 6/26 درصد و هروئين با 2/19 درصد جايگاه‌هاي دوم و سوم را به خود اختصاص داده‌اند در مورد مواد مخدر جديد نيز کراک با درصد گفته شده در مقام نخست است و نورجيزک (آمپول زردرنگ و تزريقي) با 1/4 درصد و شيشه با 6/3 درصد در مقام‌هاي بعدي قرار دارند البته بايد گفت اينها مواد غالب‌اند يعني اين آمار مربوط به افرادي است که فقط به يک نوع ماده مخدر اعتياد دارند. گاهي ممکن است يک فرد معتاد به ترياک وابسته باشد و گاهي نيز شيشه مصرف کند. پس در نتيجه اين آمار بيشتر مي‌شود و براي مثال در مورد شيشه به 2/5 درصد و در مورد کراک به 1/28 درصد افزايش پيدا مي‌کند.
سلامت : معتادان ما در چه ميانگين سني قرار دارند؟
74 درصد معتادان در طيف سني 20 تا 40 سال قرار دارند و ميانگين سني آنها تقريبا 6/32 سال است که اين آمار شامل معتادان مراکز درماني، زنداني و خياباني مي‌شود. اصولا بايد گفت داستان اعتياد در کشور ما به اين ترتيب است که معتادان ما تقريبا در 16 سالگي الکل مصرف مي‌کنند، در 18 سالگي سيگار مي‌کشند، در 21 سالگي مصرف مواد مخدر را تجربه مي‌کنند،در 24 سالگي متاهل مي‌شوند، در 26 سالگي تزريق مي‌کنند و در 31 سالگي از همسرشان جدا مي‌شوند.
سلامت : با توجه به آمار، دانشجويان ما نيز در اين طيف سني قرار دارند و در معرض خطر هستند. بر اساس برخي منابع، 20 درصد دانشجويان و 13 درصد دانش‌آموزان به نوعي با مواد مخدر درگيرند. شما به عنوان يک مقام مسوول اين مساله را تاييد مي‌کنيد؟
آمار اعتياد در دانشجويان چندان آمار وحشتناکي نيست و تقريبا مشابه با ساير اقشار جامعه است. بايد گفت که چيزي حدود 60 درصد معتادان در مقطع دبيرستان، اعتياد را آغاز مي‌کنند و ترک تحصيل مي‌کنند و اصلا به قشر دانشجو نمي‌پيوندند بنابراين مي‌بينيم که ترک تحصيل يک خطر جدي براي ورود به دنياي اعتياد محسوب مي‌شود و در اين زمينه بايد فکري جدي شود ولي در هر حال آمار اعتياد در دانشجويان چه بالا باشد و چه پايين، بايد به فکر روش‌هاي پيشگيري کننده باشيم.
سلامت : چه عواملي در گرايش دانشجويان به سمت مواد مخدر موثرند؟
فاصله گرفتن از محيط خانه، فشار تحصيلي و مالي، دوري از محل زندگي، ناتواني در تصميم‌گيري‌هاي فرعي و عدم قدرت نه گفتن، جمع‌هاي دوستانه دور از چشم خانواده، نظارت ضعيف والدين و... دست به دست هم مي‌دهند. از طرف ديگر فردي که در دانشگاه قبول مي‌شود خود را کاملا مستقل مي‌بيند و خانواده هم فکر مي‌کنند که فرزندشان يک شبه بزرگ شده و متاسفانه نظارت‌هاي خود را کمتر و کمتر مي‌کنند اما ما معتقديم تا مدت‌ها نظارت نامحسوس والدين روي بچه‌ها حتي تا 25 يا 26 سالگي به خصوص در مورد دانشجوياني که مجبور به تحصيل در شهري دور از خانه و خانواده هستند، بايد انجام گيرد. درست است که دانشگاه نگاه را عوض مي‌کند و باعث ايجاد بلوغ مي‌شود اما پختگي‌هاي فردي ريشه‌هاي ديگري دارد که قبل از دانشگاه بايد تقويت شود در غير اين صورت فرد در هر زمان و مکاني در معرض خطر است حتي اگر يک پزشک شود.
سلامت : به نظر مي‌رسد که اعتياد در قشر دانشجو و تحصيل‌کرده خطرناک‌تر است زيرا اين گروه با شناخت کامل و اطلاعات در مورد اثرات سوء مصرف مواد به سمت آن گرايش پيدا مي‌کنند، موافقيد؟
با يک مثال توضيح مي‌دهم. فرض کنيد خانمي که سيگار مي‌کشد، فعاليت بدني ندارد و از غذاهاي فست‌فود استفاده مي‌کند بسيار بيشتر از خانمي که ورزشکار است، سيگار نمي‌کشد و از رژيم غذايي صحيح حاوي لبنيات استفاده مي‌کند، در معرض خطر پوکي استخوان قرار دارد. ما به‌ هر دوي اينها نکات لازم براي پيشگيري از اين خطر را گوشزد کرده‌ايم اما روي فردي که رفتارهاي ضدسلامت دارد بيشتر متمرکزيم تا رفتارهاي او را تغيير دهيم بنابراين ما براي اين گروه ويژه مداخلات و آموزش‌هاي ويژه‌اي داريم و براي گروه کلي هم آموزش‌هاي عمومي را لحاظ مي‌کنيم.
سلامت : شما در مورد مواد مخدر جديد و پيشگيري و آموزش در اين زمينه چه اقداماتي را در دست داريد؟ آيا مواردي مثل نخ و برنز واقعا وجود دارند؟
ما فعلا در اين مورد موضع‌گيري شفاهي نکرديم زيرا پيگيري‌هاي کارشناسانه‌اي فعلا به نتيجه نرسيده است. و هنوز چيزي معلوم نيست. ما در مورد کراک غفلت کرديم و کراک در يک سکوت مبهم گسترش يافت و آماري که در سال 83 وجود نداشت امروز به 26 درصد رسيده است و ما نمي‌خواهيم اين اتفاق تکرار شود اما در صورت مشاهده هرگونه نمونه‌اي مردم را در جريان قرار خواهيم داد و آگاه‌سازي مي‌کنيم و نبايد مانند «پان» که مي‌گفتند آدامس و خوش‌بو کننده دهان است اين‌قدر جنجال درست کنيم زيرا پان مدتي در مرزهاي شرقي ديده شد و ديگر خبري از آن نيست.
سلامت : حرف آخر؟
65درصد افراد معتاد زير سن 19سالگي مصرف سيگار را آغاز مي‌کنند و در واقع سيگار دروازه ورود به مواد مخدر است و خانواده‌ها بايد بسيار جدي با اين موضوع برخورد کنند. در عين حال ما تحقيقاتي را در مرحله پژوهش داريم تا گروه‌هاي در معرض خطر قشر دانشجو و دانش‌آموز را مشخص کنيم که البته بنيادي و زمان‌بر است.

انتظارتان را معقول کنيد

انتظار ما از حوزه اعتياد بايد يک انتظار معقول باشد. ما در چه حوزه‌اي عدد و رقم داريم که در اعتياد نداريم؟ چند درصد دانشجويان ما کتاب مي‌خوانند؟ چه کسي واقعا مي‌داند که ميانگين مطالعه روزانه آنها چه‌قدر است؟ واقعا چند درصد جامعه ما ديابت يا پوکي‌استخوان دارند؟ البته هر روز آمارهاي جديدي ارايه مي‌شود اما اين تحقيقات و آمارها چه‌قدر قابليت تعميم در کل کشور دارد؟ در مورد اعتياد که يک جمعيت پنهان و مخفي محسوب مي‌شود سال‌ها اين بحث بود که چرا ما عدد و رقم نداريم. مگر همه اعداد و ارقام سلامت به تفکيک گروه‌هاي سني ارايه شده که اعتياد غافل بوده است؟ بنابراين باز هم تلاش کرده‌ايم که اين آمار را به اذهان عمومي گزارش دهيم و ستاد مبارزه با مواد مخدر در اين زمينه بسيار علمي و مستدل برخورد کرده است. بعضي‌ها اين آمار را زير سوال مي‌برند و مي‌گويند ما چيزي حدود سه ميليون يا حتي بيشتر معتاد داريم اما ما مي‌بينيم آماري را که ما ارايه کرده‌ايم از بسياري از منابع ديگر هم تاييد مي‌گيرد. براي مثال اگر ما يک ميليون و 200 هزار نفر معتاد را در 18 درصد معتاد تزريقي ضرب کنيم حدود 200 هزار نفر معتاد تزريقي در کشور داريم و اين دقيقا برابر آمار وزارت بهداشت است. از ديدگاه ما و بر اساس تحقيقات مستدل، ما چيزي حدود سه تا پنج درصد معتاد کارتن خواب داريم يعني براساس آمار ما اين تعداد دقيقا متناسب با معتادان کارتن‌خوابي است که نيروي انتظامي جمع‌آوري کرده بود ولي اگر ما به قول آقايان سه ميليون معتاد در جامعه داشته باشيم و سه تا پنج درصد آنها معتاد باشند پس بايد 150‌هزار معتاد کارتن‌خواب در کشور داشته باشيم. به نظر شما واقعا اين تعداد را مي‌بينيم و داريم؟ بايد منطقي بود و آمار را از مراکز معتبر و قانوني خواست.

مشاهده مطلب ارسال شده بعد